Một học trò có thể là người có hành vi ăn hiếp, là nạn nhân của doạ hoặc cả hai. ăn hiếp học sinh là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra tổn thương về mặt thể chất, tinh thần và từng lớp, thậm chí là tử vong, và đã trở thành một vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trai trẻ và 4 triệu trẻ gái có hệ trọng trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học trò là nạn nhân của đe mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học sinh từ 12 - 18 tuổi bị nạt tại trường học, trong đó 18% học trò bị xúc phạm, ghẹo, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có thiên hướng giảm về tỉ lệ bị đe và có hành vi bắt nạt người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị bắt nạt vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo báo cáo của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 nhà nước châu Á cho thấy học sinh 12 đến 17 tuổi bị nạt trong 6 tháng qua dao động trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức doạ thể chất, nạt tinh thần và lạm dụng dục tình, trong đó, tỉ lệ bị doạ ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây học sinh bị nạt như hăm dọa, đánh đập được chia sẻ phổ biến trên các trang mạng tầng lớp. Hành vi doạ trong độ tuổi đi học liên hệ đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và khuynh hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát xúc cảm kém, có nguy cơ tự vẫn tiềm ẩn.
Có mối hệ trọng giữa học sinh bị doạ với các yếu tố:
- Đặc điểm cá nhân chủ nghĩa: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học trò
- Gia đình: nghề nghiệp, học thức, tình trạng hôn nhân của cha mẹ, kinh tế gia đình, học sinh sống chung với ai, mức độ quan hoài của gia đình, mức độ học trò chứng kiến bạo hành gia đình và chừng độ bị người nhà la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: chừng độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và tệ tầng lớp.
- Nhà trường: mối quan hệ với cha, học sinh sống cô lập và chứng kiến bắt nạt tại trường học.
Theo một nghiên cứu trên 248 học trò trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học trò bị ăn hiếp là 37,9%. Những nhân tố can hệ đến bị doạ ở học trò là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các bợt tầng lớp tại khu vực sống, có chứng kiến nạt trong trường và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 nguyên tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần lớn học trò nhận được sự quan hoài từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan tâm và 31,1% là quan tâm, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan tâm. Trong 12 tháng qua, đa số học trò không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học sinh trả lời đã bị người nhà la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học trò bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng tuột. Hơn 50% học sinh sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với mức độ đôi khi là 43,1% và liền tù tù là 8,9%. Một phần nhỏ học sinh sống trong khu vực có các tệ nạn xã hội như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học sinh từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học sinh lớp 6.học trò có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị ăn hiếp cao hơn so với học trò có học lực giỏi.học sinh có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học sinh có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, ghẹo được thực hiện một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là ăn hiếp, có thể học sinh đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học trò ở khối lớp lớn hơn dễ nhạy cảm hơn với sự thuộc làu của bạn bè và cho rằng đó là hành vi ăn hiếp đối với mình.
Những học sinh có học lực kém thường bị bạn bè trêu chòng gây khó chịu hoặc ít được chú ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức ăn hiếp. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có lẽ nên chi mà những học sinh sống ở nơi thẳng xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị ăn hiếp hơn. Bên cạnh đó, với những học trò có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách xử sự của các em chưa ăn nhập; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở thành nạn nhân của bắt nạt trong trường học.
mặc dầu mối can hệ giữa học trò bị nạt với các nguyên tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan hoài nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng thầy đối xử không công bằng có thể phát sinh sự ganh tị, dẫn đến những ứng xử không hạp giữa các học sinh với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc bị động đến nhận thức của học trò, thành thử việc tuyển lựa hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan yếu.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
