Một học sinh có thể là người có hành vi doạ, là nạn nhân của bắt nạt hoặc cả hai. bắt nạt học trò là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra tổn thương về mặt thể chất, ý thức và xã hội, thậm chí là tử vong, và đã trở thành một vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trai trẻ và 4 triệu trẻ gái có liên tưởng trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học trò là nạn nhân của ăn hiếp mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học trò từ 12 - 18 tuổi bị nạt tại trường học, trong đó 18% học sinh bị xúc phạm, ghẹo, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có thiên hướng giảm về tỉ lệ bị bắt nạt và có hành vi ăn hiếp người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị doạ vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo thưa của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 nhà nước châu Á cho thấy học trò 12 đến 17 tuổi bị nạt trong 6 tháng qua chao đảo trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức nạt thể chất, doạ ý thức và lạm dụng tình dục, trong đó, tỉ lệ bị ăn hiếp ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây học trò bị đe như hăm dọa, đánh đập được san sớt phổ quát trên các trang mạng xã hội. Hành vi bắt nạt trong độ tuổi đi học liên can đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và thiên hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát cảm xúc kém, có nguy cơ trẫm mình tiềm tàng.
Có mối liên hệ giữa học sinh bị ăn hiếp với các nhân tố:
- Đặc điểm cá nhân: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học sinh
- Gia đình: nghề, học vấn, tình trạng hôn nhân của bác mẹ, kinh tế gia đình, học trò sống chung với ai, chừng độ quan tâm của gia đình, chừng độ học trò chứng kiến bạo hành gia đình và mức độ bị người thân la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: chừng độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và tồi tệ xã hội.
- Nhà trường: mối quan hệ với ba, học trò sống cô lập và chứng kiến nạt tại trường.
Theo một nghiên cứu trên 248 học sinh trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học trò bị ăn hiếp là 37,9%. Những nguyên tố can dự đến bị đe ở học sinh là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các bạc từng lớp tại khu vực sống, có chứng kiến nạt trong dài và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 yếu tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần nhiều học sinh nhận được sự quan tâm từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan tâm và 31,1% là quan hoài, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan tâm. Trong 12 tháng qua, đa số học trò không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học sinh trả lời đã bị người thân la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học sinh bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng tính. Hơn 50% học trò sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với mức độ thỉnh thoảng là 43,1% và liền tù tù là 8,9%. Một phần nhỏ học sinh sống trong khu vực có các lợt xã hội như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học sinh từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học sinh lớp 6.học trò có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị ăn hiếp cao hơn so với học sinh có học lực giỏi.học sinh có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị nạt cao hơn so với học trò có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, thuộc được thực hành một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là ăn hiếp, có thể học trò đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học trò ở khối lớp lớn hơn dễ nhạy cảm hơn với sự thuộc làu của bạn bè và cho rằng đó là hành vi ăn hiếp đối với mình.
Những học sinh có học lực kém thường bị bạn bè trêu chòng gây khó chịu hoặc ít được để ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức bắt nạt. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có nhẽ do vậy mà những học sinh sống ở nơi liền xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị doạ hơn. Bên cạnh đó, với những học trò có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách xử sự của các em chưa thích hợp; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở nên nạn nhân của đe trong dài.
Mặc dù mối liên quan giữa học trò bị doạ với các yếu tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan hoài nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng thầy giáo đối không công bằng có thể nảy sinh sự ganh ghẻ, dẫn đến những xử sự không hạp giữa các học trò với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc bị động đến nhận thức của học trò, bởi thế việc chọn lựa hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan yếu.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
