Một học trò có thể là người có hành vi đe, là nạn nhân của đe hoặc cả hai. nạt học trò là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra thương tổn về mặt thể chất, tinh thần và xã hội, thậm chí là tử vong, và đã trở nên một vấn đề y tế công cộng được quan hoài trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trẻ trai và 4 triệu trẻ gái có hệ trọng trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học trò là nạn nhân của ăn hiếp mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học sinh từ 12 - 18 tuổi bị đe tại trường học, trong đó 18% học trò bị xúc phạm, trêu, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có thiên hướng giảm về tỉ lệ bị doạ và có hành vi nạt người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị doạ vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo vắng của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 quốc gia châu Á cho thấy học sinh 12 đến 17 tuổi bị doạ trong 6 tháng qua nghiêng ngả trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức doạ thể chất, doạ tinh thần và lạm dụng tình dục, trong đó, tỉ lệ bị ăn hiếp ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời kì gần đây học trò bị ăn hiếp như hăm dọa, đánh đập được san sẻ phổ quát trên các trang mạng xã hội. Hành vi doạ trong độ tuổi đi học liên can đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và xu hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát xúc cảm kém, có nguy cơ tự tận tiềm ẩn.
Có mối liên can giữa học trò bị đe với các nhân tố:
- Đặc điểm cá nhân: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học sinh
- Gia đình: nghề nghiệp, học vấn, tình trạng hôn nhân của ba má, kinh tế gia đình, học sinh sống chung với ai, mức độ quan hoài của gia đình, chừng độ học trò chứng kiến bạo hành gia đình và chừng độ bị người thân la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: mức độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và tồi tệ tầng lớp.
- Nhà trường: mối quan hệ với bố, học trò sống cô lập và chứng kiến ăn hiếp tại dài.
Theo một nghiên cứu trên 248 học trò trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học sinh bị nạt là 37,9%. Những yếu tố hệ trọng đến bị doạ ở học sinh là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các tồi tầng lớp tại khu vực sống, có chứng kiến doạ trong dài và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 nguyên tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần lớn học sinh nhận được sự quan tâm từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan hoài và 31,1% là quan hoài, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan tâm. Trong 12 tháng qua, phần đông học trò không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học trò trả lời đã bị người thân la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học trò bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng tuột. Hơn 50% học trò sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với mức độ thỉnh thoảng là 43,1% và luôn là 8,9%. Một phần nhỏ học trò sống trong khu vực có các tệ xã hội như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học sinh từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị đe cao hơn so với học sinh lớp 6.học trò có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học trò có học lực giỏi.học sinh có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học sinh có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, thuộc lòng được thực hành một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là bắt nạt, có thể học sinh đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học sinh ở khối lớp lớn hơn dễ mẫn cảm hơn với sự ghẹo của bạn bè và cho rằng đó là hành vi bắt nạt đối với mình.
Những học sinh có học lực kém thường bị bạn bè thuộc lòng gây khó chịu hoặc ít được chú ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức nạt. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có nhẽ bởi thế mà những học sinh sống ở nơi thẳng tuột xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị nạt hơn. Bên cạnh đó, với những học trò có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách ứng xử của các em chưa thích hợp; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở thành nạn nhân của ăn hiếp trong trường học.
mặc dầu mối liên can giữa học trò bị đe với các yếu tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan tâm nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng kiền đối xử không công bằng có thể phát sinh sự ganh tị, dẫn đến những ứng xử không hiệp giữa các học trò với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến nhận thức của học trò, vì thế việc chọn lọc hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan trọng.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
